www.aif.by 0 74556

«Дзякуй» — не «спасибо». Ці ўмееце вы вітацца па-беларуску?

Здаецца, няма нічога прасцейшага, чым вымавіць калегам хуткае: «Здарова, Макс!» ці «Прывітанне, Галіна Іванаўна!» і паглыбіцца ў свае справы.

Агульнавядома, што ў рускамоўным асяроддзі прыняты зварот з імем па бацьку: Дзмітрый Сцяпанавіч, Наталля Мікалаеўна. А ці ведаеце вы, што ў беларусаў ветлівыя звароты зусім іншыя - «спадар» і «спадарыня» (уваходзяць ва ўжытак «пан» і «пані»)? І ніякага імя па бацьку!

А пайшло гэта з далекай мінуўшчыны – «Вялікімі гаспадарамі» называліся літоўскія князі. Пазней з’явіліся ў мове высакародныя «спадар» і «спадарыня». У звароце да чалавека гэтая форма ўжываецца з імем: спадар Віктар, спадарыня Святлана. Калі вы некаму распавядаеце пра чалавека, то форма «спадар» далучаецца да прозвішча: спадар Іваноў, спадарыня Дароніна. Аднак без імя ці прозвішча зварот «спадар» ужываць не пажадана. Выраз: «Гэй, спадару!» нават набывае адценне вульгарнасці.

Слова «Прывітанне», нягледзячы на даволі шырокую распаўсюджанасць, лепей не ўжываць у беларускай мове, бо гэта калька з рускага слова «Привет». Беларуская мова мае свае, нічым не горшыя адпаведнікі: «Здароў!» ці «Здарова!»

Але ж чаму Макс, з якім мы шчыра павіталіся напачатку артыкула, павінен пакрыўдзіцца? Бо мы абразілі яго мужчынскую годнасць! «Здарова!» можна казаць толькі прадстаўніцам жаночага полу, у дачыненні ж да мужчын неабходна ўжываць толькі слова «Здароў!»

Такім чынам, уявіце сабе: раніца, офіс і... «Здароў, Макс!», «Мае вітанні спадарыне Галіне!» ці проста «Дабранак усім!»

Складана? Нічога! Не за дзень Вільня станавілася!

Прабачэнне па-беларуску

Здаецца, на першы погляд тут няма ніякай праблемы. Аднак не ўсё так проста.

Выраз «Прабачайце!» ўжываецца ў мове толькі ў той сітуацыі, калі неабходна звярнуць на сябе ўвагу: «Прабачайце! Падкажыце, калі ласка, як праехаць да вакзала?»

А вось калі вы выпадкова наступілі камусьці на нагу, спазніліся ці зазірнулі не ў тыя дзверы, можаце вымавіць: «Выбачайце, калі ласка!»

Калі ж вы адчуваеце, што ваша віна перад чалавекам больш сур'ёзная – вы выпадкова аблілі кагосьці гарбатай у кавярні ці… самі дадумайце сітуацыі, іх бясконцасць, - з вялікай спагадай ў голасе папрасіце: «Даруйце, калі ласка!»

Калі ж вам неабходна перапыніць чыйсьці маналог, бо вы збіраецеся ўдзельнічаць у дыялогу, «свае тры грошыкі прыткнуць», - упэўнена, але пры гэтым і далікатна кажыце: «Перапрашаю!» і ўступайце ў дыялог.

Ну а калі чалавек не рэагуе на вашыя словы ветлівасці ці, акрамя таго, кідае пагрозлівы позірк, не ўступайце у спрэчку - усміхніцеся пра сябе і падумайце (толькі не ўголас): «Грозен рак, ды ззаду вочы!» (Не очень-то и испугались, не очень-то и страшно!)

«Дзякуй» —  не «спасибо»

«Дзякуй» — вось насамрэч некалькаванае рускае слова, этымалагічна зусім аддаленае ад «спасибо». Толькі ніколі не кажыце «вялікае дзякуй!», бо гэта ўсе ж калька з рускага «большое спасибо».

Беларусы ўжываюць як форму «Дзякуй!», так і выразы «Прымі, калі ласка, падзяку за…», «Шчыры дзякуй!», «Дазволь выказаць маю ўдзячнасць!»

Нават калі ў вас з'явілася жаданне выказацца іранічна (па-руску гэта б гучала так: «Благодарю покорно!»), кажыце «Дзякуй табе за ласку!»

Ну а калі ўдзячнасць ваша бязмежная, смела кажыце: «Шчыры тлусты дзякуй!» (руск. «Большущее спасибо») - калі да такога спалучэння вы яшчэ не выспелі, скажыце проста: «Вялікі дзякуй!»

Калі ж ваша ўдзячнасць яшчэ і шчырая, то ад усяго сэрца кажыце: «Шчыра ўдзячны/ўдзячная!»

Але ж пры чым тут «дзякуй» - не «спасибо»? А пры тым, што рускае «спасибо» ўтварылася ад «спаси Бог», а беларускае «дзякуй» прыйшло да нас з нямецкай мовы праз польскую (danken  - dzięki). Такім чынам, «дзякуй», «danken» і «dzięki» маюць аднолькавую індаеўрапейскую аснову, бо паходзяць з індаеўрапейскай моўнай сям’і.

Так, мне здаецца, што вы ўжо здольныя на:

– Прывітанне, Яна!

– Прывітанне, Ясь!

– Як маешся?

– Дзякуй! Вельмі добра! А як ты дуж-здароў?

– Дзякуй, някепска.

Чаго зычаць беларусы

Думаю, неабходна растлумачыць, аб чым жа пойдзе гаворка і што значыць слова «зычыць». Лексічнае значэнне гэтага слова – жадаць, выказваць камусьці пажаданні. Чым жа тут адметныя беларусы?

Перш за ўсе тым, што зычэнні на Беларусі былі штодзенным правілам: калі б у старадаўнія часы хтосьці моўчкі абмінуў чалавека, які працуе, то яго б палічылі асобай нявыхаванай і хамаватай. Чаму? Бо беларусы добразычлівы народ, і ў нас ёсць шэраг прыватных зычэнняў, адрасаваных прадстаўнікам розных відаў дзейнасці.

Напрыклад, ваш муж-рыбак збіраецца на рыбалку, а вы, як выхаваная жонка, павінны сказаць яму: «Рыбно табе!» Збіраецца ён у грыбы - а вы яму ласкава: «Грыбно табе!» Сачыце, каб на ўсе пажаданні ён ветліва адказваў вам: «Дзякуй!»

Дарэчы, выказванне «Рыбно вам!» можна ўжываць не толькі ў прамым сэнсе, а і ў пераносным як беларускі адпаведнік вядомага рускага: «Ни пуха, ни пера!» – «К черту!» Гучаць гэта будзе так: «Рыбно вам!» – «Хоць не рыбна, ды юшна!»

Добразычлівасць беларусаў, шчырае жаданне дагадзіць, пачаставаць часам можа насіць і прымусовы характар. Але, здаецца, кожнаму даспадобы прыйдзецца беларускае: «Не п’еш – хлебам макай!»

Падрыхтавалi Надзея Старавойтава i Вольга ГУБСКАЯ

Загрузка...
Загрузка...

REDTRAM
NNN
Оставить комментарий
Вход
Комментарии (0)

  1. Пока никто не оставил здесь свой комментарий. Станьте первым.


Все комментарии Оставить свой комментарий
Газета

Актуальные вопросы

  1. Почему в этом году так рано пожелтела листва?
  2. Могут ли интернет-магазины взимать плату за «самовывоз» товаров?
  3. Кому жаловаться на громкий лай собаки?
REDTRAM
NNN

Новое на AIF.by